Doğu ve Batı Medeniyetlerinin, 2150 m. yükseklikte muhteşem bir piramitteki
kesişme noktası, Dünyanın sekizinci harikası Nemrut, Yüksekliği on metreyi bulan
büyüleyici heykelleri, metrelerce uzunluktaki kitabeleriyle, UNESCO Dünya Kültür
Mirasında yer almaktadır.
Nemrut Dağı, üzerinde barındırdığı dev heykellerin ve anıt mezarın yanı sıra,
dünyanın en muhteşem gündoğumu ve gün batışının seyredilebildiği yer olmasıyla
da ilgi çekmektedir. Her yıl binlerce insan gündoğumu ve gün batışını seyretmek
için Nemrut Dağına gelmektedir.
UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası olarak ilan edilen Nemrut Dağı,
çevresindeki Kommagene Uygarlığı eserleri ile birlikte ülkenin önemli Milli
Parklarından biridir. Nemrut Dağındaki dev heykeller ve tümülüs, Arsameia (Eski
Kale), Yeni Kale, Karakuş Tepesi ve Cendere Köprüsü Milli Park sınırları
içerisinde yer alıyor.
Tarihçe
İki bin yıldır güneşin doğuşunu ve batışını 2150 m. yükseklikte izleyen dev
heykellerin sırrının çözülmesi için Kommagene Uygarlığı''nın keşfine gitmek
gerekir.
Nemrut Dağı''nın Kraliyet Akademisi tarafından araştırma yapmak üzere bölgeye
gönderilen genç bilim adamı Otto Punchtein başkanlığındaki ekip, Nemrut Dağı''nın
tepesindeki tümülüs ve tümülüsün doğu ve batı yanlarında oluşturulmuş teraslar
üzerindeki devasa heykeller ve çeşitli kabartmalardan oluşan eserler üzerinde
çalışır. Uzun çalışmalar sonunda Grekçe yazılı kitabeyi çözen Punchstein, bu
eserlerin Kommagene Uygarlığı''na ait olduğunu ve Kommagene Kralı I. Antiochos
tarafından yaptırıldığını keşfeder. Antiochos''un ağzından yazılan kitabe, Nemrut
Dağı''nın sırrını ve Antiochos''un yasalarını içermektedir.
Kommagene Uygarlığının ortaya çıkmasını sağlayan kazılar, Nemrut Dağı''ndan başka
Arsameia, Samsat ve Fırat Havzasında gerçekleştirilmiştir. Bölgede yapılan
kazılarda ortaya çıkartılan taşınabilir eserler müzelerde, geri kalanları da
Milli Park Alanı içerisinde korumaya alınmıştır.
Kommagene Krallığı
Yunanca "Genler Topluluğu" anlamına gelen Kommagene, ismiyle bağdaşırcasına,
Grek ve Pers uygarlıklarının inanç, kültür ve geleneklerinin bütünleştiği güçlü
bir krallıktır. Toros Dağlarındaki çeşitli yolların birleştiği noktada bulunan
antik Kommagene Krallığı, Suriye''nin Kuzeyi, Hatay, Pınarbaşı, Kuzey Toroslar ve
doğuda Fırat Nehri''nin çevrelediği verimli topraklarda yer almıştır. Tarıma ve
hayvancılığa elverişli ve ekonomik önemi yüksek sedir ağacı ormanlarını
barındıran Kommagene topraklarının, ilk çağlardan beri yerleşim alanı olarak
kullanıldığı civardaki mağara ve arkeolojik buluntulardan anlaşılmaktadır.
Antik dünyanın küçük ancak güçlü ülkesi Kommagene, baba tarafı Pers Krallarından
"Krallar Kralı olarak anılan Darius''a ile, anne tarafı Makedonya Hükümdarı Büyük
İskender ile akraba olan bir prensin oğlu Mithradates Kallinikos tarafından,
İ.Ö. 109 yılında bağımsız bir krallık olarak kurulmuştur. Farklı topluluklardan
meydana gelen ve ayrı inanç ve kültürlere sahip Kommageneliler arasındaki
birliği sağlamak konusunda büyük başarı sağlayan Mithradates Kallinikos,
tanrılarla olan bağını kuvvetlendireceği ve böylece ulusunu barış içerisinde
yaşatacağı inancıyla ülkesinin çeşitli yerlerinde tapınaklar yaptırmıştır.
İklim
Kahta ilçe sınırlarındaki Nemrut Dağında karasal iklim özellikleri
görülmektedir. İlçe sınırlarındaki Atatürk Baraj gölü nedeniyle, iklim yapısı
önemli bir ölçüde değişikliğe uğrayarak Akdeniz iklimi ile benzerlik göstermeye
başlamıştır. Ancak yaz ortasında bile, Nemrut Dağında gün doğumu oldukça soğuk
olur.
GEZİLECEK YERLER
Nemrut Dağı Tümülüsü: Nemrut Dağı, Adıyaman''ın 86 km. doğusunda Kahta ilçesinin
Karadut köyünde, dünyanın sekizinci harikası olarak tanınan, tepesinde küçük
kırma taşların yığılmasıyla oluşturulmuş konik bir tümülüsün bulunduğu, 2150 m.
yükseklikte, görkemli bir kültür ve turizm merkezidir. İ.Ö. I. yüzyıla
tarihlenen ve orijinali 55 m. olan tümülüsün bugünkü yüksekliği 50 m., çapı 150
metredir. Gündoğumu ve gün batışının tüm ihtişamıyla izlenebildiği bu tepede,
Kommagene Kralı I. Antiochos kendisi için görkemli bir anıt mezar, mezar
odasının üzerine kırma taşlardan oluşan bir tümülüs ve tümülüsün üç tarafını
çevreleyen kutsal alanlar inşa ettirmiştir.
Tümülüs, Kral I. Antiochos''un şerefine tertiplenen törenlere mahsus üç
terasla çevrilidir. Doğu, batı ve kuzey terasları olarak adlandırılan bu
alanlardan doğu ve batı teraslarda; sıra halinde dizilmiş blok halinde sekiz
yontma taşın üst üste oturtulmasıyla oluşturulan 8-10 metre yüksekliğinde
muhteşem heykeller, kabartmalar ve yazıtlar bulunmaktadır. Heykeller, bir aslan
ve bir kartal heykeliyle başlar ve aynı düzende son bulur. Hayvanların kralı
olan aslan yeryüzündeki gücü, tanrıların habercisi olan kartal ise göksel gücü
sembolize eder. Heykeller her iki tarafta da şu şekilde sıralanmıştır:
Kral I. Antiochos (Theos); Fortuna (Theichye-Kommagene-Tanrıça) Zeus (Oromasdes);
Apollon (Mithras-Helios-Hermes), Herakles (Ares-Artagnes).
Kült yazıtlarında anne tarafından Büyük İskender''den (Yunan-Makedonya) baba
tarafından ise, Darieos''dan (Pers) geldiğini ifade eden Antiochos, atalarından
gelen bu etnik farklılığı birleştirerek, kültür zenginliği haline dönüştürmenin
göstergesi olarak tanrı heykellerinin yüzünü doğuya ve batıya çevirmiştir. Zaten
tanrı heykellerinin isimleri de hem Grek, hem de Pers dili ile ifade edilmiştir.
Teraslar
Doğu Teras: Kommagene ülkesinde güneşin doğuşunu ilk gören yer olan doğu
terasına sert kayalardan oyulmuş merdivenli yollardan çıkılır. Doğu terası;
tanrılar galerisi, atalar galerisi ve sunaktan oluşur. Tanrılar galerisindeki
devasa tanrı heykelleri anıt mezara sırtını dönmüş biçimde sıralanmıştır.
Tanrılar galerisinin beş heykelinden biri olan Antiochos, güney uçta ilk sırada
yer almaktadır. Kendisini tanrılarla aynı kategoride gören Antiochos heykelini
bu sıralamaya dahil etmiştir. 2. Heykel Kommagene-Fortuna Latince''de şans, uğur,
bereket anlamındadır. Heykeller arasında en uzun olan 3. Heykel Zeus-Oromasdes,
Tanrılar tanrısı Kronos''un oğlu, baş tanrı ve gökler hakimidir. 4. Heykel
Apollon-Mithras, Anadolu mitolojisinde baş tanrı Zeus''un oğlu olup ışık ve güneş
tanrısıdır. Kuvvet ve kudretin sembolü olan Herakles Anadolu''da Herkül adıyla
anılır.
Kuzey Teras: Batı ve doğu teraslarını birbirine bağlayan 100 metre uzunluğunda
bir tören yoludur. 80 metre uzunluğunda tamamlanmamış stel kaideleri bulunur.
Batı Teras: Muhteşem bir gün batımının izlenebildiği, Doğu terasına benzer
şekilde yapılmış batı terasında, tanrılar galerisindeki heykel sıralaması ve
heykellerin arkasındaki kült yazısı bazı detaylar hariç aynıdır. Doğu terasından
farklı olarak, tanrılar galerisinin kuzey ucunda, dördünde Kral Antiochos''un
tanrılarla selamlaşması, diğerinde aslan figürü bulunan, kumtaşından yapılmış
beş kabartma (rölyef) bulunmaktadır. Aslan horoskop olarak bilinen kabartma,
25.000 yılda bir meydana gelen astrolojik bir olayın sembolize edilmiş halidir.
Doğu ve Batı terasın her ikisinde de tanrı heykellerinin tahtlarını oluşturan
taş blokların arkasında Grek harfleriyle yazılmış 237 satırlık uzun bir kült
yazıtı Nomos bulunmaktadır.
Kommagene Eserleri
Arsameia Ören Yeri (Nymphaios Arsameia''sı): Kral I. Antiochos kitabelerinde söz
edildiğine göre, Arsameia İ.Ö. 2. yüzyılın başlarında Kommagene''lerin atası
Arsemez tarafından Kahta çayının doğusunda Eski Kahta kalesinin karşısında
kurulmuş krallığın yazlık başkenti ve idare merkezidir.
Güneydeki tören yolunda Mitras''ın kabartma steli, ayin platformu üzerinde
Antiochos-Herakles tokalaşma steli ve bunun önünde Anadolu''nun bilinen en büyük
Grekçe yazıtı, yazıtın bulunduğu yerden başlayan 158 m. derine inen bir tünel
ile yazıtın batısında benzer bir kaya dehlizi bulunmaktadır. Tepe üzerindeki
platformda Mithradathes Callinichos''un mezar tapınağı ve sarayı yer almaktadır.
Yapılan saray kazılarında çok sayıda heykel parçası, bir kraliçe ve Antiochos
başı bulunmuştur. Arsameia ören yeri, Adıyaman''a 60 km. uzaklıktadır.
Yeni Kale: Adıyaman''a 60 km. uzaklıkta Kocahisar köyü yakınındadır.
Kommagene''ler tarafından inşa edilen Yeni Kale, karşıdaki Arsameia ile birlikte
kullanılmıştır. Romalılar ve ardından Memluklular tarafından restore edilen Kale
en son 1970''lerde Dörner tarafından kısmen onarılmıştır. Kale içinde çarşı,
cami, zindan, su yolları, güvercinlik kalıntıları ve kitabeler bulunmaktadır.
Kale''den Nymphois''e inen su yolu bir tünelle Arsameia''ya başlanmıştır. 80
metreyi bulan bu yolla halen suya ulaşmak mümkündür.
Karakuş Tümülüsü (Kadınlar Anıt Mezarı): Milli Parkın güneybatısında
Adıyaman-Kahta girişinde bulunan, Kommagene Kralı II. Mithradates tarafından
annesi İsas adına yaptırılan anıt mezar, sütun üzerindeki kartaldan dolayı
Karakuş Tümülüsü olarak anılmaktadır. Doğu, batı ve güney yönlerde dörder sütun
varken günümüze doğuda iki, batıda ve güneyde birer sütun kalmıştır. Doğu sütun
üstünde aslan ve kartal heykel kalıntıları, batıdaki sütunun üstünde tokalaşma
steli, yerde aslan heykel parçası vardır. Nemrut Dağı giriş noktası olarak
belirlenen Karakuş Tümülüsü Milli Park Koruma alanı içersindedir.
Cendere Köprüsü: Adıyaman''a 55 km. uzaklıkta ve Karakuş tümülüsünün
kuzeydoğusundadır. Kahta çayının en çok daraldığı kesimde iki ana kaya üzerinde
92 iri kesme taştan yapılan bir büyük kemer ve doğu tarafındaki küçük bir tali
kemerden oluşur. Samsat''ta karargah kuran XVI. Roma Lejyonu tarafından İ.S.
200''ün başında inşa edilen köprünün giriş ve çıkışlarında sütunlar
bulunmaktadır. Köprü ve yapımı hakkında bilgiler içeren kitabelerden, köprünün
Roma hükümdarı Septumus Severus''a ve Romalılar tarafından askerlerin anası
olarak anılan eşi Julia Domna adına yaptırıldığı anlaşılmaktadır.
Nerede Kalınır?
Kahta, Adıyaman, ve Malatya''da bulunan otel ve pansiyonlar konaklama için
kullanılabilir. Yarısı Turizm Bakanlığından belgeli olmak üzere, bölgedeki
konaklama kapasitesi 1000 yatağın üzerindedir.
NE YENİR?
Yeme-içme için genellikle otel restoranları kullanılmaktadır. Ayrıca, Kahta''da
baraj gölünün kıyısında taze göl balığı da yenebilir.
ULAŞIM
Nemrut''a ulaşmak için Adıyaman''ın Kahta ilçesine kadar şehirlerarası otobüslerle
gelinebileceği gibi, Kahta''ya 15 km. mesafedeki Adıyaman Havaalanı da
kullanılabilir. Alternatif olarak Kahta''ya 1,5-2,5 saat mesafelerdeki Şanlıurfa,
Malatya ve Gazi Antep havaalanı da kullanılabilir. Kahta-Adıyaman arası 34
km.dir.
Nemrut Dağı ve Kommagene eserlerini görmek için Adıyaman ve Kahta''daki
otellerden rehberlik ve ulaşım hizmeti almak mümkündür. Gerektiğinde minibüs
kiralanabilmektedir. Kahta''dan 43 km.dir.
Kâhta-Siverek arasında kalan Fırat Nehri üzerinden, düzenli olarak çalışan
feribotla ulaşım sağlanmaktadır.
